WSTEP



Od początku swego istnienia człowiek miał zawsze jedno życzenie: chciał, by jego życie było udane. Dostatek jedzenia, zdrowe dzieci, szczęście oraz sukces w domu i pracy – to rzeczy, których pragnął. We wszystkich czasach ludzi gnębiły jednak złe i niewytłumaczalne doświadczenia: ból, głód, choroby, śmierć. Wszystko, cokolwiek rozpoczynamy, kończy się niepowodzeniem, niezależnie od tego, jak bardzo się staramy.

Od pradziejów ludzi zajmuje pytanie, skąd właściwie pochodzi człowiek? Kto stworzył Ziemię i Wszechświat? Dlaczego jesteśmy na świecie i co się dzieje po naszej śmierci? Podczas poszukiwań odpowiedzi na wszystkie te pytania powstała myśl, że istnieją siły nadprzyrodzone, które nami rządzą, wpływają na świat i nasze życie.

RELIGIA to wiara w siłę wyższą lub świętość, stojącą nad wszystkim, nadającą światu i naszemu życiu sens.

Dla ludzi żyjących przed tysiącami lat świat musiał być pełen zagadek. Skąd pochodził błysk pioruna i grzmot? Dlaczego ze źródła przestawała płynąć woda? Dlaczego ludzie chorowali? Jak można było wpłynąć na pomyślność łowów? Dla tych ludzi świat był pełen duchów, o których przychylność zabiegali składając im dary. Jeśli źródło wysychało, prawdopodobnie duch źródła został obrażony. Aby się z nim pojednać, składano mu ofiarę. Gdy myśliwi udawali się na łowy, należało rzucić zaklęcie na przyszłą zdobycz. Zaklęcie nakładał szaman, czyli czarownik, zaklinacz duchów. Szamani mogli nawiązywać kontakt z duchami i w ten sposób wpływać na szczęście podczas polowania oraz leczyć choroby.

W wielu jaskiniach znaleziono malowidła ścienne, które prawdopodobnie wykonano w celu zapewnienia sobie powodzenia podczas łowów. Są to najstarsze dzieła sztuki w dziejach ludzkości. Przedstawiają zwierzęta, na które urządzano polowania. Niektóre przeszyte są namalowanymi strzałami. Gdzieniegdzie na ścianach jaskiń znaleziono także ślady po strzałach. Symboliczna śmierć zadana zwierzęciu przez szamana rzucała na nie czar. W ten sposób łatwiej było polować.



W wielu zakątkach Europy można znaleźć potężne zwały kamieni, ułożone w określonym porządku. Słynnymi przykładami są kamienne kręgi w Stonehenge w Anglii i gigantyczne, kamienne aleje z menhirów (megalitycznych bloków kamiennych) w Carnac we Francji.


STONEHENGE W ANGLII


KAMIENNE ALEJE Z MENHIRÓW W CARNAC (FRANCJA)


MEGALITY to wielkie budowle z kamiennych brył, przeważnie z okresu neolitu. Dawniej wierzono, że te potężne kamienie ułożyły nadziemskie istoty – giganci. Część z nich spełniała rolę grobowców: pod kamieniami nagrobnymi znajduje się komora, w której chowano zmarłego, prawdopodobnie wodza. Do grobu zmarłego wkładano przeróżne przedmioty – broń i żywność. Dowodzi to, że ówcześni ludzie wierzyli w życie po śmierci, w którym zmarły mógłby wszystkich tych rzeczy potrzebować.

Dziś przypuszcza się, że te kamienne budowle służyły do obserwacji gwiazd, Słońca i Księżyca. Prawdopodobnie miejsca te były świątyniami poświęconymi Słońcu lub Księżycowi. Można sobie łatwo wyobrazić, że ludzie tego okresu uważali Słońce i Księżyc za istoty magiczne i nadprzyrodzone; przede wszystkim dotyczyło to Słońca, które zdawało światło i ciepło. Prawdopodobnie ludzie otaczali je boska czcią; w końcu nie wiedziano wtedy, że chodzi tu o ciała niebieskie.

Wraz z rozwojem cywilizacji zmieniała się też wiara. Jedna z pierwszych wielkich kultur powstała w starożytnym Egipcie. Życie było wtedy dużo bardziej skomplikowane niż życie ludzi z epoki brązu. Powstawały duże miasta, rozwijał się handel i panował ruch. Również nauki przyrodnicze dokonały już wtedy dużego postępu. Ludzie potrafili wówczas rozpoznać wiele zjawisk natury, a także chorób.

Egipcjanie byli politeistami. Wierzyli w wielu bogów, z których każdy odpowiadał za określoną dziedzinę życia. Ozyrys był bogiem podziemi (królestwa umarłych) oraz rolnictwa. Jego brat Set panował nad pustyniami i burzami. Pewnego razu Set powodowany zazdrością zamordował Ozyrysa, jednak ten, dzięki miłości swojej małżonki Izydy, ponownie obudził się do życia. Historia ta dała Egipcjanom pewność, że także oni po śmierci zmartwychwstaną. Miejsce, w którym przebywa się po śmierci określano mianem „krainy zachodu”. Horus, syn Ozyrysa i Izydy, miał głowę jastrzębia. Faraon egipski uchodził za ludzkie wcielenie Horusa i był również otoczony czcią należną bogom.


POLITEIZM znaczy wielobóstwo (z greckiego poli = liczny + theos = bóg). Politeiści czczą wielu bogów i bogiń. Bogowie religii politeistycznych są nieśmiertelni i mają nadludzkie właściwości. Są jednak podobni do ludzi: żenią się, świętują, oszukują, bywają zawistni. Politeistyczne były religie starożytnych Greków, Rzymian i Germanów. Również hinduizm jest religią politeistyczną.

MONOTEIZM to wiara w jednego boga (z greckiego mono= jeden + theos = bóg), która zabrania oddawać cześć innym bogom. W wierze monoteistycznej bóg lub istota boska nie posiada cech ludzkich. Najstarsza znana nam monoteistyczna wspólnota wiary to judaizm. Inne religie monoteistyczne to chrześcijaństwo i islam.




Co to są religie świata?

Religie świata to grupy religijne, które na świecie mają najwięcej wyznawców. Do religii świata zalicza się ogólnie pięć kierunków religijnych: chrześcijaństwo (katolicy, prawosławni i protestanci), islam, judaizm, buddyzm i hinduizm. Religią, która ma najwięcej wyznawców jest chrześcijaństwo. Na całym świecie istnieją ponad 2 miliardy chrześcijan. Największą grupę chrześcijańską - prawie 900 milionów - stanowią katolicy. Na drugim miejscu wśród religii świata znajduje się znajduje się islam. Istnieje ponad miliard muzułmanów, żyjących na Środkowym Wschodzie oraz w północnej i zachodniej Afryce.

W ciągu tysiącleci wyobrażenia religijne mocno się zmieniły. To, w co wierzyli ludzie, było bardzo silnie uzależnione od warunków ich życia, a także od postępu technicznego i naukowego.






ROZDZIAŁ I


Judaizm



TEMAT: Zalozenia judaizmu.


Czym jest lud Izraela?
Judaizm – religia Żydów – jest najstarszą znaną nam religią monoteistyczną. Powstał przed około 4000 lat w miejscu, gdzie dziś leżą Izrael i Jordania. W judaizmie tkwią korzenie chrześcijaństwa i islamu. Ważną część religii żydowskiej stanowi wiara w nadejście Mesjasza. Mesjasz jest wysłannikiem Boga, który na świecie utworzy Królestwo Pokoju. Na bazie wiary w Mesjasza rozwinęło się chrześcijaństwo.

Wyznawcy wiary żydowskiej nazywają siebie „ludem Izraela”. Historia ludu Izraela została opisana w Biblii.


Kim byl Abraham?
Abraham jest protoplastą i patriarchą ludu Izraela. Jego historię opowiada Biblia – miała ona miejsce około 4000 lat temu. Abraham otrzymał od Boga polecenie opuszczenia swej ojczyzny – Mezopotamii i udania się do kraju, który wybrał dla niego Bóg. Kraj ten nazywa się w Biblii Kanaan. Bóg zawarł z Abrahamem przymierze: podarował Kanaan jemu i jego następcom – oni zaś, jako naród wybrany, mieli czcić go jako jedynego i prawdziwego Boga. Abraham i jego żona Sara, nie mieli jeszcze wtedy dzieci. W starszym wieku Sara urodziła syna Izaaka. Później żona Izaaka, Rebeka, powiła bliźnięta – Jakuba i Łzawa. Jakub otrzymał od Boga hebrajskie imię Izrael, które znaczy „wojownik Boga”. Stąd też następcy Jakuba noszą miano „Izraelitów” lub ludu „Izraela”. Jakby miał dwie żony – Leę i Rachelę, które obdarzyły go dwunastoma synami. Od imienia jego czwartego syna Judy, wywodzi się słowo „judaizm”.


Co uroczyscie obchodzi sie w swieto Paschy?
Święto Paschy (z jęz. hebrajskiego pesach = przejście) przypomina o szczególnym wydarzeniu w historii ludu Izraela: o wyjściu z Egiptu pod przewodnictwem Mojżesza. Izraelici podążyli do Egiptu za Józefem, jednym z synów Jakuba, około 1700 r. p.n.e. Na początku powodziło im się bardzo dobrze, z biegiem czasu jednak Egipcjanie zaczęli traktować ich jak niewolników. W Izraelitach zaczęła narastać tęsknota za powrotem do „Ziemi Obiecanej” – Kanaanu. Z powrotem do Palestyny poprowadził ich człowiek o imieniu Mojżesz. Wędrówka ta trwała 40 lat. Podczas niej Mojżesz otrzymał od Boga na górze Synaj Dziesięcioro Przykazań. Żydzi obchodzą Paschę podczas pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Dla większości chrześcijan najbliższa po niej niedziela jest Świętem Zmartwychwstania Pańskiego – Wielkanocą. Święto Paschy rozpoczyna się wieczerzą paschalną (seder), która przebiega w określonym porządku. Wtedy spożywa się szczególne potrawy, między innymi mięso ofiarowanego Bogu baranka, a jeden z członków rodziny opowiada historię wyjścia z Egiptu. Należy opowiadać ja z jak największym napięciem, tak by każdy miał wrażenie, jakby sam ją przeżył.


Czym jest Swieto Szałasów?
Święto Szałasów po hebrajsku nazywa się Sukkot. Przypomina ono historię, która wydarzyła się podczas ucieczki z Egiptu. Gdy Mojżesz wyprowadził lud izraelski z Egiptu, musiał przekroczyć wielką wodę – Morze Czerwone. Dzięki boskiemu cudowi woda rozstąpiła się i wszyscy cało przeszli na drugą stronę. Masy wody ponownie zamknęły się, a ścigający Żydów egipscy żołnierze utonęli. Po ucieczce wszyscy odpoczywali na pustyni, a ze znalezionych tam gałęzi wybudowali szałasy. Święto szałasów przypomina o tych prostych chatach. Każda rodzina wznosi taki szałas; stoją one na podwórzach domów i na podwórcu synagogi. Ludzie spotykają się tam, by wspólnie zasiadać do posiłków i snuć opowieści.


Ile swiec zapala się w święto Chanukka?
Z zimie przypada Chanuka, zwana również Świętem Poświęcenia Świątyni albo Świętem Świateł. W języku hebrajskim hanukah znaczy „odnowienie, poświęcenie”. Uroczystość ta upamiętnia ponowne poświęcenie świątyni jerozolimskiej. Wydarzenia, które przyczyniły się do ustanowienia tego święta, rozegrały się w 164 roku przed narodzeniem Chrystusa. Greccy zdobywcy sprofanowali świątynię, umieszczając w niej wizerunki swoich bogów. Juda Machabeusz wraz ze swoimi czterema braćmi walczył przez trzy lata z najeźdźcami i wreszcie odniósł zwycięstwo. Z okazji ponownego poświęcenia świątyni miała zostać zapalona menora, siedmioramienny świecznik. Niestety, święta oliwa mogła wystarczyć tylko na jeden dzień, a zdobycie nowej miało zabrać dni osiem. Świecznik nie mógł jednak zgasnąć – musiała świecić się na nim przynajmniej jedna świeca. Z drugiej jednak strony nie chciano już dłużej czekać z poświęceniem świątyni. I wtedy nastąpił cud: świecznik palił się osiem dni, dokładnie tak długo, aż sprowadzono święty olej. Od tej pory na świeczniku znajduje się 8 tulei na świece lub pojemników na oliwę. Zapala się je kolejno dodatkową świecą zwaną posługaczem.


Jak obchodzi sie szabat?
Szabat, zwany też szabasem, to święto żydowskie. Zaczyna się ono w piątek wieczorem i trwa do zachodu słońca w sobotę; w kalendarzu żydowskim dni liczy się bowiem zawsze od wieczora do wieczora. Szabat obchodzi się w domu i w synagodze. Matka zapala świece szabasowe (dwie lub tyle, ile jest osób w domu) i rodzina zbiera się przy stole. Ojciec odmawia modlitwę i kidusz (uświęcenie, poświęcenie), którym błogosławi wino. W piątek wieczorem i w sobotę przed południem w synagodze odbywają się modlitwy.


Czy Zydzi są narodem, czy wspólnota religijna?
Żydzi mogą oczywiście zdecydować się na odrzucenie judaizmu lub przejście na inną wiarę. Nie można jednak przyjąć religii żydowskiej, nie należąc do ludu Izraela. Kto przechodzi na judaizm, wchodzi tym samym do wspólnoty narodu żydowskiego. Znakiem przynależności jest od czasów Abrahama obrzezanie mężczyzn. Naród Izraela nie jest jednak takim narodem jak np. Austriacy czy Francuzi i w żadnym przypadku nie jest rasą. Jest to wspólnota religijna.




TEMAT: Najwazniejsze terminy.


Zydowski kalendarz - różni się od chrześcijańskiego, stosowanego dziś prawie na całym świecie. Rozpoczyna się on nie od narodzin Chrystusa, lecz od stworzenia świata. Data wnika z informacji zawartych w Biblii. Kalendarz żydowski rozpoczyna się w 3761 roku przed narodzeniem Chrystusa. Znaczy to, że rok 2000 n.e. jest odpowiednikiem żydowskiego roku 5761.

Tora
Świętą księgą Żydów jest Biblia, czyli Tanach, składająca się z trzech członów: Tora (prawo), Nebiim (Prorocy) i Ketubim (Pisma). Chrześcijanie nazywają Tanach Starym Testamentem; stanowi on część chrześcijańskiej Biblii. Z tych trzech części Tora jest najważniejsza. Opisuje ona historię ludu Izraela i jego patriarchów: Abrahama, Izaaka i Jakuba. Tutaj też znajduje się historia Mojżesza. Torę nazywamy również „Pięcioksięgiem Mojżesza”. Najbardziej znanym fragmentem Biblii jest Dekalog, uznany również przez chrześcijaństwo jako zbiór norm moralnych. W każdej synagodze, miejscu żydowskich zgromadzeń i modlitw, zwanym też bóżnicą, przechowuje się przynajmniej jedna ręcznie napisaną Torę. Przez cały rok odbywa się wspólne czytanie Tory; zostaje ona w ciągu roku przeczytana w całości. Czytanie Tory jest zaszczytem dla każdego członka wspólnoty.

Rabin
Objaśnienia i komentarze do Tory zbierano juz w dawnych czasach. Zostały one spisane w Talmudzie. Torę i Talmud bardzo wnikliwie studiują rabini. Wyjaśniają wiernym, jak można w codziennym życiu stosować przykazania i jak należy rozumieć historie z Tory. Rabini nie są kapłanami, lecz uczonymi w Piśmie. Są nauczycielami religii, wykształconymi na jednej z żydowskich wyższych uczelni. Dopiero od kilku od kilku dziesięcioleci również kobiety mogą zostać rabinami.

Diaspora - rozproszenie ludzi należących do jednej wspólnoty religijnej wśród ludzi innego wyznania. Lud izraelski nieustannie żył poza Ziemia Obiecaną, na przykład w Egipcie lub w Babilonii, po wygnaniu z rozkazu króla babilońskiego Nabuchodonozora II. Po zburzeniu przez Rzymian Światyni Salomona w 70 roku n.e. Żydzi rozproszyli się po całym państwie rzymskim. Dziś dzielimy ich na dwie grupy: Aszkenazyjczyków (Żydzi niemieccy, śroskowoeuropejscy i rosyjscy) i Sefardyjczyków (żydzi hiszpańscy, portugalscy, północnoafrykańscy, greccy, włoscy, etiopscy, jemeńscy i syryjscy).






ROZDZIAŁ II


Chrześcijaństwo



TEMAT: Historia religii chrzescijanskiej.


Skąd wywodzi się religia chrześcijańska?
Korzenie chrześcijaństwa tkwią głęboko w judaizmie. Religia ta narodziła się tysiące lat temu w Judei, leżącej w dzisiejszym państwie Izrael. W Judei panowali wówczas Rzymianie. Mieszkańcom Judei nie żyło się łatwo; czuli się nękani przez obcych władców. Wierzyli, że ktoś oswobodzi ich z beznadziejnego położenia. Chrześcijanie wierzą we wszechmogącego Boga. Jest to Bóg, którego czczą również Żydzi. W wierze żydowskiej żywa jest nadzieja, że Bóg ześle pewnego razu na ziemię kogoś, kto położy kres całemu złu, przemocy i niesprawiedliwości. Wtedy zapanuje pokój i wszyscy będą żyć w szczęśliwości W hebrajskim - języku Żydów - oczekiwany zbawca zwie się Mesjasz, po grecku zaś Chrystus.


Kim był Jezus?
Jezus narodził się około 7 roku p.n.e. w Betlejem jako syn Maryi i Józefa. 25 grudnia każdego roku chrześcijanie obchodzą pamiątkę jego narodzin. W tym dniu na niebie był widoczna kometa, którą uznano za zapowiedź szczególnych wydarzeń. Trzej królowie, którzy obserwowali gwiazdy, podążyli za kometą do Betlejem, oddają Dzieciątku jako przyszłemu królowi pokłon. Przybycie Trzech Króli do Jezusa uroczyście świętuje się 6. stycznia. Jezus dorastał w mieście Nazaret. Chociaż wyuczył się zawodu cieśli, w wieku 30 lat rozpoczął podróż przez Palestynę jako wędrowny kaznodzieja. Zebrał wokół siebie grupę kobiet i mężczyzn, których nazwał swoimi uczniami. Przemierzali kraj wraz z nim i przysłuchiwali się, jak Jezus głosił ludziom o Bogu i nadchodzącym Królestwie Bożym. Mówili, że Jezus nie tylko uzdrawiał chorych, lecz nawet przywracał zmarłych do życia. Cuda te były dla nich znakiem, że Jezus był od dawna oczekiwanym Mesjaszem.


Kim byli apostołowie?
Określenie "apostoł" pochodzi z języka greckiego i znaczy "posłany". Apostołowie to grupa dwudziestu uczniów, których posłał Jezus, by głosili jego naukę wszystkim ludziom. Znaczące miejsce wśród apostołów zajmowali Piotr i Paweł. Piotr zwany był z początku Szymonem. Nowe imię nadał mu Jezus. On również uczynił Piotra zwierzchnikiem pierwszej wspólnoty chrześcijańskiej. Paweł, pierwotnie noszący imię Szaweł nie należał do uczniów i na początku był przeciwnikiem chrześcijan. Później stał się jednak zagorzałym zwolennikiem Chrystusa, a dużo podróżował i głosił Słowo Boże. Utworzył też wiele wspólnot chrześcijańskich.


Co to jest Sad Ostateczny?
Na temat Sądu Ostatecznego i końca świata istnieją w chrześcijaństwie rozmaite wyobrażenia. Oprócz poglądu, że na końcu Bóg przygarnie wszystkich do siebie, część chrześcijan uważa, że podczas Sądu Ostatecznego może nastąpić też wieczne rozstanie z Bogiem. Skazani zostaną przepędzeni w miejsce zwane piekłem. Ponieważ chrześcijanie wierzą w odpuszczenie grzechów, wizja Sądu Ostatecznego nie napawa ich strachem. Mają nadzieję, że Bóg odpuści im grzechy i przebaczy winy. Jezus po zmartwychwstaniu pozostał jeszcze jakiś czas ze swoimi uczniami, do chwili, gdy na ich oczach wstąpił do nieba. Na pamiątkę tego wydarzenia zawsze w szósty czwartek po Wielkanocy chrześcijanie obchodzą uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego. Zanim Chrystus oddalił się, polecił apostołom, aby rozeszli się po całym świecie. Mieli oni przekazywać ludziom usłyszaną od Jezusa naukę, przekazywać prawdę o jego życiu, śmierci i zmartwychwstaniu oraz ochrzcić każdego, kto z wiarą przyjmie ich słowa.


Co upamiętniają Święta Wielkanocne?
Gdy trzy dni po śmierci Jezusa jedna z kobiet, która towarzyszyła mu również w czasie jego wędrówek, udała się do grobu, by zgodnie z ówczesnym zwyczajem umyć ciało i natrzeć je oliwą, okazało się że grób jest pusty. Najpierw pomyślała, że ktoś wykradł ciało. Nagle jednak stanął przed nią zmartwychwstały Jezus. Pobiegła więc do uczniów i opowiedziała im, co zobaczyła. Na początku nikt jej nie uwierzył, ale w następnych dniach zmartwychwstały Jezus ukazał się też innym uczniom. Na Wielkanoc chrześcijanie obchodzą Święto Zmartwychwstania Jezusa. Poprzez swoją śmierć i zmartwychwstanie Jezus pokazał ludziom, że życie nie kończy się w chwili śmierci, lecz trwa nadal jako życie wieczne. Każdy chrześcijanin żywi nadzieję, że po śmierci będzie przebywać u boku Boga w niebie. Zgodnie z wiarą chrześcijańską kiedyś nadejdzie koniec Świata. Wówczas zmarli ponownie powstaną z martwych i odbędzie się Sąd Ostateczny., Jak wierzą chrześcijanie, każdy człowiek zostanie podczas Sądu Ostatecznego osądzony wedle tego, jak żył i jakie czyny popełniał w życiu doczesnym.




TEMAT: Znaczenie chrześcijaństwa.


Dlaczego Jezus został ukrzyzowany?
Wielu ludzi rozczarowało się tym, co głosił i czynił Jezus. Oczekiwali, że Mesjasz nadejdzie w majestacie chwały, niczym król. Miał przepędzić Rzymian i zbudować silne i potężne królestwo. Nie podobało im się, że Jezus żył wśród nich jak prosty człowiek, zadawał się z niegodnymi ludźmi i mówił o wyzbyciu się przemocy, o miłosierdziu i miłości do ludzi. Głosząc taką naukę Jezus wszedł w konflikt z kapłanami żydowskimi, którzy - pod pozorem troski o zachowanie spokoju społecznego i ochrony władzy cesarskiej - zwrócili się do rzymskiego namiestnika Judei, Poncjusza Piłata. Piłat podjął zdecydowane działania: Jezus został pojmany w Jerozolimie, postawiony przed sądem i skazany na śmierć przez ukrzyżowanie.


Czym jest dla chrześcijan Ukrzyzowanie?
Śmierć Chrystusa na krzyżu ma dla Chrześcijan szczególne znaczenie. Zgodnie z wiarą żydowską i chrześcijańską każdy człowiek jest grzeszny, to znaczy obarczony winą. Wedle wiary chrześcijan Jezus, choć sam niewinny, przyjął grzeszne ciało i ponosząc śmierć na krzyżu złożył Bogu Ojcu ofiarę zadośćuczynienia za grzechy wszystkich ludzi. Dał tym samym chrześcijanom nadzieję na to, że odpuści ludziom grzechy, jeśli będą żałować za popełnione zło i czynić pokutę. Śmierć Jezusa spowodowała rozgoryczenie wśród uczniów. Stracili nadzieję na to, że kiedyś nadejdzie Królestwo Boże, w którym panowałyby pokój i miłość.


Nowy Testament
Pierwsza część Biblii składa się z ksiąg, które powstały przed narodzeniem Jezusa. Są one wykorzystywane podczas nabożeństw w synagogach. Pisma te nazywamy Starym Testamentem. Opisują one nadzieję na przyjście Mesjasza. W Starym Testamencie znajduje się też Dziesięcioro Przykazań, które Mojżesz otrzymał od Boga. Obowiązują one także wszystkich chrześcijan. Nowy Testament to druga część biblii, którą uznają tylko chrześcijanie. Tutaj zebrano historie o życiu Jezusa i o pierwszych wspólnotach. Nowy testament tworzą cztery Ewangelie napisane przez Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, którzy byli świadkami czynów Chrystusa; Dzieje Apostolskie autorstwa Łukasza; listy rozesłane do pierwszych wspólnot chrześcijańskich, w większości napisane przez Pawła, oraz Objawienie św. Jana.


Misje
Od początku celem chrześcijaństwa było pozyskanie jak największej ilości ludzi dla nowej wiary i przyjęcie ich przez chrzest do wspólnoty chrześcijańskiej. Starania o nawrócenie ludzi na chrześcijaństwo nazywamy misjami. Już w I wieku n.e. prawie na całym obszarze państwa rzymskiego powstały wspólnoty chrześcijańskie. Jedną z nich utworzono w Rzymie. Przywódców wspólnot lokalnych nazwano biskupami. Cesarze rzymscy obawiali się nowej religii, dlatego też kazali prześladować chrześcijan. Jednak mimo krwawych prześladowań wiara w Jezusa Chrystusa rozprzestrzeniła się w całym basenie Morza Śródziemnego. Sytuacje chrześcijan zmieniła się dopiero w IV wieku n.e. Rzymski cesarz Konstantyn przyznał chrześcijanom w 313 roku prawo do swobodnych praktyk religijnych i sam, na łożu śmierci w 337 roku przyjął chrzest. Dzięki temu chrześcijaństwo mogło się rozwijać i w 391 roku zostało zatwierdzone jako religia państwowa. W średniowieczu prawie cała Europa była chrześcijańska. po całym ówcześnie znanym świecie wędrowali europejscy misjonarze, mający nawrócić na chrześcijaństwo jak najwięcej ludzi.


Schizma
W VIII i IX wieku rozgorzał między chrześcijaństwem wschodnim (Konstantynopol - dzisiejszy Stambuł) i zachodnim (Rzym) tzw. spór o obrazy. W Bizancjum na wschodzie szczególną czcią otaczano ikony, natomiast Rzym odrzucał przesadny kult obrazów jako bałwochwalstwo. Między Wschodem a Zachodem istniało ponadto bardzo wiele różnic w kulturze i mentalności. Z czasem wyraźne stały się różnice zdań odnośnie zwyczajów kościelnych i głoszonych prawd wiary. Doprowadziło to w 1054 roku do rozłamu w chrześcijaństwie - tzw. schizmy wschodniej. W jej wyniku nastąpił wyraźny podział kościoła na zachodni (rzymski), czyli katolicki ze stolicą w Rzymie, oraz wschodni (bizantyjski), czyli prawosławny, z centrum w Konstantynopolu. W 1453 roku muzułmanie zdobyli Konstantynopol. Na Rusi, znajdującej się pod wpływem kościoła wschodniego, zaczęły pojawiać się próby zdominowania prawosławia przez Moskwę. W 1589 roku utworzono w tym mieście patriarchat. Jednak patriarchat w Konstantynopolu, znajdujący się w granicach państwa muzułmańskiego, zdołał utrzymać swoją dotychczasową pozycję i wiodącą rolę wśród pozostałych Kościołów prawosławnych - rosyjskiego, greckiego, bułgarskiego, serbskiego, gruzińskiego i innych. Głową kościoła katolickiego natomiast pozostał papież, mający swą stolicę w Rzymie.


Reformacja
W Europie Środkowej doszło w XVI wieku do dalszego rozłamu w Kościele. Niektórzy byli zdania, że chrześcijaństwo za daleko odeszło od nauki i myśli Jezusa. Ludzie ci postanowili odnowić kościół; reformacja znaczy właśnie "odnowienie". Dwoma najważniejszymi reformatorami byli Szwajcar Jan Kalwin i Niemiec Marcin Luter. Reformatorzy krytykowali zwłaszcza fakt, że papież i biskupi żyją w niewiarygodnym luksusie i gromadzą wielkie bogactwa. Jezus głosił ubóstwo i nakazywał ludziom dzielić się swoimi dobrami z bliźnimi. Innym punktem krytyki stał się handel listami odpustowymi - zaświadczeniami, które potwierdzały odpuszczenie grzechów kupującemu. Luter pilnie studiował Nowy Testament i uważał, że w żadnym razie nie można za pieniądze kupić sobie przebaczenia Boga. Żaden człowiek nie może w imieniu Boga odpuszczać win, czy sprzedawać "przebaczenia". Luter podkreślał, że przebaczenie można uzyskać tylko od samego Boga - trzeba prosić o to w modlitwie. Kościół katolicki odrzucił poglądy reformatorów. Nie ustawali oni jednak w wysiłkach na rzecz odnowy. W rezultacie jednak doszło do podziału chrześcijaństwa zachodniego - z kościoła katolickiego wyodrębniły się kościoły protestanckie. Długo toczono spór o "właściwą" naukę chrześcijańską. W końcu, w 1555 roku, postanowiono w pokoju augsburskim, że każdy kraj ma przyjąć wiarę swojego władcy. Doświadczenia reformacji sprawiły, że Kościół katolicki dostrzegł konieczność dokonania odnowy. Dzieło to zostało podjęte przez sobór w Trydencie w latach 1545-1563.







ROZDZIAŁ III


Islam



TEMAT: Wstep do Islamu. Zalozenia.


Czym jest islam?
Słowo „islam” znaczy „poddanie się woli Boga”. Islam nie jest tylko zbiorem prawd wiary, lecz także sposobem życia. Ten, kto przyjmie islam, nie oddziela dnia powszedniego od modlitwy, ponieważ całe jego życie jest modlitwą. Islam reguluje wszystkie dziedziny życia – od jedzenia, przez ubiór i wychowanie, po gospodarkę. Wyznawców islamu nazywamy muzułmanami, tzn. „tymi, którzy oddają się Bogu”. W Europie spotykamy również określenie „mahometanie”. Miano to oznacza „wyznawców Mahometa” i zostało przez muzułmanów odrzucone. Jest ono mylące, albowiem można by przypuszczać, że to Mahometowi wierni przypisują najważniejszą rolę. W rzeczywistości zaś muzułmanie czczą Mahometa jako twórcę religii i proroka, który przyjął Słowo Boże, lecz nie modlą się do niego. W centrum ich wiary znajduje się Bóg (Allah).


Kim byl Mahomet?
Mahomet (Muhammad Ibn Abd Allah) urodził się około 570 roku n.e. w mieście Mekka, w dzisiejszej Arabii Saudyjskiej. Już w wieku 6 lat został sierotą. W dzieciństwie nie cierpiał jednak biedy. W Arabii żyło się wówczas w dużych rodzinach. Również Mahomet żył i dorastał pod opieką bliskich należących do poważanego i znaczącego rodu. Gdy miał 12 lat, rozpoczął u swojego wuja Abu Taliba naukę zawodu kupieckiego. Będąc kupcem, ze względu na swoją rzetelność i uczciwość zyskał sobie przydomek al. Amin – godny zaufania. Zwróciła na niego uwagę bogata i piękna kobieta interesu, o imieniu Chadidża – zakochała się w nim i zaproponowała mu małżeństwo. Mahomet i Chadidża żyli razem szczęśliwie przez wiele lat. Mieli wiele dzieci, jednak wszyscy synowie Mahometa umarli, zanim sami zdążyli spłodzić potomstwo. Dlatego też następcy Mahometa pochodzą od najmłodszej jego córki – Fatimy. Po śmierci Chadidży Mahomet miał cztery żony.


Jak Mahomet zostal prorokiem?
Mahomet był dobrym kupcem i szybko zyskał bogactwo. Mógł żyć wraz z żoną szczęśliwie i dostatnio. Wszystko potoczyło się jednak inaczej. Z biegiem lat Mahometa zaczął ogarniać głęboki wewnętrzny niepokój. Coraz częściej odczuwał chęć oderwania się od miejskiego hałasu. W takich chwilach jakaś siła gnała go na górę Hira i na skaliste, pustynne wzgórza, które otaczają Mekkę. Ziomkowie Mahometa byli politeistami. Mahomet zawsze odrzucał wielobóstwo. Gdy samotnie przebywał na pustyni, odczuwał całkiem wyraźnie i wszechogarniająco obecność Allacha, jedynego i miłosiernego Boga. W wieku 40 lat Mahomet przeżył coś, co miało gruntownie zmienić jego życie. Pewnego razu spał samotnie w jaskini na górze Hira, gdy nagle przestraszył go głos, który nakazał mu „Recytuj!”. Mahomet podniósł wzrok i ujrzał promienistą postać Archanioła Gabriela. Poczuł, jak powala go na ziemię nadprzyrodzona siła i usłyszał słowa: „Recytuj! W imię Twego Pana, który cię stworzył! Stworzył człowieka z grudki krwi zakrzepłej! Recytuj! Twój Pan jest najszlachetniejszy! Ten, który nauczył człowieka przez pióro; nauczył człowieka tego, czego on nie wiedział.”. Mahomet był przerażony i głęboko poruszony tym spotkaniem. Podobne wydarzenia powtarzały się w następnych miesiącach. Na początku Mahomet bardzo cierpiał z tego powodu. Jednak Chadidża i kilku jego przyjaciół zaczęło się zastanawiać nad tymi wizjami i traktować je poważnie. Uczyli się na pamięć słów i powiedzeń, które usłyszał Mahomet, spisywali je i zbierali. Ze słów Boga, które Gabriel przekazał Mahometowi, powstał Koran.


Co to jest Koran i co sie w nim znajduje?
Dla muzułmanów Koran jest czystym i niezafałszowanym słowem Boga. Arabskie słowo Koran znaczy „to, co zostało powiedziane”. Koran został przetłumaczony z arabskiego na wiele języków, także na polski. Dla muzułmanów tłumaczenia te nie są jednak boskim Koranem. Prawdziwy Koran istnieje tylko w języku arabskim. Dlatego też muzułmanie uczą się Koranu na pamięć po arabsku, nawet gdy mówią innym językiem. Mahomet nie otrzymał Koranu od razu w całości. Najstarsze wersety pochodzą z roku 610, najnowsze z roku 632, z roku śmierci proroka. Objawienia zostały po śmierci proroka zebrane w 114 surach (rozdziałach) i uporządkowane według długości wersetów zwanych aja – od najdłuższych do najkrótszych. Każda sura (prócz jednej) rozpoczyna się słowami „W imię Boga, Litościwego, Miłosiernego”. Zanim muzułmanin cokolwiek rozpocznie odmawia te słowa. Treść 114 sur Koranu jest bardzo różnorodna. Opisują one cechy Boga, opowiadają o prorokach i wcześniejszych objawieniach Boga, o historii dawnych narodów, o zjawiskach natury i ogólnie o akcie stworzenia. Ważną częścią Koranu są zasady i wskazówki dotyczące tworzenia i funkcjonowania wspólnoty muzułmańskiej. Przez Koran przemawia do wiernych nie Mahomet, lecz Bóg. O życiu Mahometa opowiadają inne pisma – hadisy.


Czy islam mial byc nowa wiara?
Mahomet nigdy nie przypuszczał, że będzie prorokiem nowego Boga. Allach nie jest szczególnym imieniem, lecz po prostu arabskim określeniem Boga. Mahomet nie chciał tworzyć nowej religii. Wedle jego przekonania istniał zawsze tylko jeden Bóg. Bóg ten - Allach - jest zgodnie z wiarą muzułmanów tym samym Bogiem, o którym mówi Biblia. Zarówno w Koranie, jak i w Biblii występują Abraham, Izmael, Izaak, Jakub, Mojżesz, Eliasz i Jezus. Byli oni prorokami, którzy wiedzieli o istnieniu Boga i głosili prawdziwą wiarę. Biblijny Abraham jest patriarchą i wzorem wierzącego muzułmanina. Wierzy on tylko w Allacha (Boga), który wszystko daje ludziom, który jest miłosierny, wieczny i wszechmogący, u którego boku nie ma innych bogów.


Co stanowi piec filarów islamu?
Pięć filarów islamu to pięć najważniejszych reguł, których musi trzymać się muzułmanin, jeśli chce służyć Bogu. Pierwsza i najważniejsza to wyznanie wiary (szahada), następnie codzienna pięciokrotna modlitwa (salat), jałmużna (zaka), post w okresie ramadanu (saum) i pielgrzymka do Mekki (hadżdż) przynajmniej raz w życiu. Ważne jest, by te pięć obowiązków wypełniać z całego serca i z pełnym przekonaniem.


Co mówi wyznanie wiary?
Islamskie wyznanie wiary (szahada) brzmi: "Nie ma innego boga oprócz Boga jedynego, a Mahomet jest jego prorokiem." Kto wypowiada te słowa publicznie i z całą powagą, wyznaje islam i jest muzułmaninem. Muzułmanie nie dostrzegają różnic pomiędzy rasami, kolorami skóry, narodowościami czy pochodzeniem społecznym. Przed Bogiem wszyscy ludzie są równi i przed każdym stoją otworem drzwi do islamu.


Co to jest ramadan?
Dziewiąty miesiąc kalendarza islamskiego jest miesiącem postnym, ramadanem. W czasie ramadanu muzułmanie przez cały dzień muszą powstrzymać się od jedzenia, picia, palenia tytoniu, używania perfum i współżycia. Dzięki tym wyrzeczeniom można znaleźć spokój i czas na myślenie o Allachu i na modlitwę do niego. Post dotyczy jednakowo biednych i bogatych. Nie są nim objęci chorzy, dzieci, kobiety ciężarne i podróżni. Reguły Koranu zawsze uwzględniają słabość ludzką. Islam nie wymaga żadnych ponadludzkich czynów ani obłudy, lecz prawdziwej wierności wyznawanym zasadom.




TEMAT: Islamu ciag dalszy.


Czy islam odrzuca Biblie?
Muzułmanie szanują Biblię jako święte pismo. Wierzą, że żydowska Tora, psalmy i ewangelie Nowego Testamentu są słowami Boga. Jezusa czczą jako proroka, jednak zgodnie z wiarą muzułmanów nie jest on Synem Bożym. Według przekonania muzułmanów Biblia poprzez liczne uzupełnienia została zafałszowana. Tylko Koran w języku arabskim trafił za pośrednictwem Mahometa bezpośrednio od Boga do ludzi i tylko on jest prawdziwym Słowem Bożym.


Co laczy Zydów i muzulmanów?
Żydzi i muzułmanie są wedle żydowskiej i muzułmańskiej wiary potomkami Abrahama. Abraham miał bowiem przed Izaakiem syna ze swą nałożnicą Hagar. Ów syn nazywał się Izmael (hebr. "Bóg słucha") i był patriarchą Arabów. Izaak natomiast jest ojcem ludu Izraela, Żydów. Abraham wraz z Izmaelem odbudowali w Mekce światynię Kaabę. Religia Abrahama zaginęła jednak, a Kaaba stała się światynią, w której czczono pogańskich bogów. Wszyscy ludzie, także Żydzi i chrześcijanie, wedle wiary muzułmańskiej zapomnieli lub zafałszowali objawienia Boga. Dlatego Bóg wybrał Mahometa jako ostatecznego odnowiciela prawdziwej wiary. Mahomet zyskał wkrótce wielu zwolenników i przyjaciół. Pierwsi wyznawcy odnowionej wiary byli prześladowani i często nie mieli nikogo, kto mógłby ich ochronić.


Jak powstala wspólnota muzulmanska w Medynie?
Mahomet otrzymał od mieszkańców miasta Jatrib (późniejsza Medyna) propozycję: mieszkańcy Jatrib byli skłóceni i szukali przywódcy, który by ich pogodził i uporządkował na nowo ich wspólne życie. Usłyszeli o Mahomecie i poprosili go o przybycie do ich miasta. 15 lipca 622 roku Mahomet i jego zwolennicy opuścili Mekkę, gdzie Mahomet miał wielu wrogów i przenieśli się do Jatrib. Miasto stało się wówczas Madinat an-Nabi, "miastem proroka", w skrócie zwanym Medyną. Od momentu ucieczki do Medyny - hidżry - rozpoczyna się kalendarz islamski. Mahomet uporządkował życie religijne i polityczne w Medynie i utworzył umma - wspólnotę islamską. Wszystkie plemiona, które wzięły udział w zawarciu układu, opowiedziały się za islamem. Prócz tego zobowiązały się do wzajemnego wspierania. Również liczna ludność żydowska Medyny należała do umma. Zastrzeżono jednak wyraźnie, że może ona zachować w niej swoją wiarę żydowską. Medyńska umma uosabia ideał społeczeństwa islamu i do dnia dzisiejszego uchodzi za model państwa islamskiego. Gdy Mahomet stał sie w Medynie przywódcą religijnym i politycznym, musiał zapewnić nowej wspólnocie bezpieczeństwo przed atakami z Mekki. Jego imperium błyskawicznie się rozrastało. W bitwie pod Badr oddziały proroka zwyciężyły wojska Korejszytów z Mekki. Jednak dopiero w roku 630, dwa lata przed śmiercią proroka, udało się doprowadzić do zawarcia pokoju z Mekką. Również tam upowszechniła się nowa wiara. Mahomet nakazał usunąć z Kaaby wszystkie pogańskie wizerunki i uczynił ją najważniejszą świętością islamu, celem pielgrzymek muzułmańskich z całego świata.


Co to jest zbawienie?
Całe życie muzułmanina przebiega w służbie Allachowi. Tylko ten, kto wypełnia wolę Allacha, może po śmierci zostać zbawiony i dostać się do raju. W czasie, o którym wie tylko Allach, odbędzie się Sąd Ostateczny. Wszyscy zmarli powstaną wtedy z grobów i każdy zostanie osądzony. Kto dobrze czynił i postępował zgodnie z przykazaniami Allacha, będzie nagrodzony i pójdzie do raju. Wszyscy inni zostaną wygnani w ogień piekielnym, gdzie będą musieli cierpieć na wieki. Prorocy i męczennicy - to znaczy ludzie, którzy umarli za swoja wiarę i Allacha, od razu po śmierci dostaną się do raju.


Co to jest jalmuzna?
Działalność dobroczynna to jeden z pięciu filarów islamu. Kto sam nie jest biedny i potrzebujący powinien raz w roku dać jałmużnę (zaka). Zamożny muzułmanin oddaje 2,5% swojego majątku. Może sam zdecydować, komu z potrzebujacych chce pomóc. Dzielenie sie bogactwem z innymi ludxmi przypomina muzułmaninowi o tym, że każdy człowiek, niezależnie od tego, czy jest bogaty, czy biedny, jest niepowtarzalnym cudem Boga.


W jakim celu muzulmanie pielgrzymuja do Mekki?
Każdy muzułmanin powinien przynajmniej raz w życiu odbyc pielgrzymkę do Mekki. W ostatnim miesiacu kalendarza islamskiego, miesiacu pielgrzymki, corocznie ponad dwa miliony ludzi poddaje się jej trudom. Celem pielgrzymki jest Kaaba, która znajduje się na wewnętrznym podwórcu Wielkiego Meczetu. Pielgrzymi okrążają sześciokątny budynek siedem razy, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Odmawiaja przy tym modlitwy, pozdrawiają i dotykają święty Czarny Kamień.


Kiedy i jak modla sie muzulmanie?
Czas modlitwy przypada pięć razy dziennie: przed wschodem słońca, w południe, po południu, wieczorem i przed snem. Modły mogą byc odprawiane tam, gdzie właśnie znajduje sie wierny. Zwraca wtedy twarz w kierunku świętego miasta Mekki. Przed modlitwą muzułmanin myje się w dokładnie określonej kolejności, która pomaga mu w wewnętrznym przygotowaniu się do modlitwy. Na znak bojaźni przed Bogiem wierni klękają i oddają pokłon. W każdy piątek muzułmanie spotykają się na wspólną modlitwę w meczecie. Codzienna modlitwa ma dla wiernego stanowić przerwę w ciągu dnia. Ma mu uniemożliwić niezakłócone niczym myślenie o Bogu i uświadomienie sobie jego wielkości i miłosierdzia. Gdy wierzący chcą odmówić modlitwę wraz z innymi, udaje się do meczetu - islamskiej światyni, miejsca modlitwa i zgromadzeń.


Co to jest meczet?
Nieodzownym elementem każdego meczetu jest wysoka wieża - minaret - z której muezin (człowiek nawołujący do modlitwy) o odpowiednich porach dnia wzywa wiernych. Modlitwa rozpoczyna się wołaniem "Allahu akbar" - "Bóg jest największy". Poprzez tę formułę wierny wyraża swoją wewnętrzną gotowość do modlitwy. Dziś muezini często używają głoścników, by ich nawoływania dosięgły wszystkich wiernych. Podczas modlitw kobiety klęczą za mężczyznami. W niektórych meczetach przeznacza się dla nich oddzielne pomieszczenia. Chodzi o to, by nic nie rozpraszało myśli modlących się.







ROZDZIAŁ IV


Hinduizm



TEMAT: Zalozenia hidnuizmu.


Skad pochodzi okreslenie hinduizm?
Słowo hindu wywodzi się z nazwy rzeki Indus i oznacza ludzi, którzy byli wyznawcami pierwotnej religii Indii. Prawie dziewięciu na dziesięciu mieszkańców Indii wyznaje hinduizm. Ponieważ Indie są krajem bardzo silnie zaludnionym, hinduizm jest dziś po chrześcijaństwie trzecią pod względem wielkości religią świata. Religia hinduska rozwija się od ponad czterech tysięcy lat. Nie została stworzona przez konkretną osobę i nie powołuje się na żadnego proroka. Stąd też termin "hinduizm" obejmuje wiele różnorodnych religijnych wyobrażeń. Nie ma tu jednego wyznania wiary, które odnosiłoby się do wszystkich hinduistów. Nie obowiązuje również wiara w jednego boga. Istnieją jednakże wyobrażenia religijne, które łączą wszystkich hinduistów. Hindusi nazywają swoją religię sanatana dharma, co znaczy "wieczna doskonałość". Dharma znaczy "prawo" i jest uniwersalnym, świętym i niezmiennym porządkiem świata. Dharma określa naturalne i powszechnie obowiązujące reguły, których człowiek musi przestrzegać, aby jego życie ułożyło się pomyślnie.

GANGES jest świętą rzeką hinduistów. Pielgrzymują oni do Benares, by tam zanurzyć się w Gangesie i napić się z niego wody. Zgodnie z wierzeniami wyznawców hinduizmu wody Gangesu obmywają z grzechów. Wielu hinduistów przybywa do Benares, aby umrzeć nad świętą rzeką. Ich zwłoki pali się na brzegu, a popiół wsypuje do rzeki.


Co to jest indyjski system kastowy?
Zgodnie z dharmą, świętym porządkiem świata, każdy hinduista od momentu swoich narodzin jest przypisany do określonej kasty. Istnieją cztery kasty: kapłani (brahmana), wojownicy (kszatrja), ludzie trudniący się pracą na roli i rzemiosłem (wajśja) i zhinduizowana ludność pochodzenia nieindoeuropejskiego (śudra). Te cztery wielkie kasty podzieliły się z biegiem lat na tysiące podkast, stosownie do pochodzenia i profesji ich członków. Hierarchia podstawowych kast nigdy nie uległa przy tym zmianie: najwyższą kastą zawsze byli brahmana, niżej znajdowali się kszatrja, wajśja, na samym dole zaś śudra, traktowani mniej lub bardziej jako zwyciężeni, poddani. Każda kasta kieruje się swoimi zasadami i zwyczajami, odróżniającymi ją od reszty społeczeństwa. Człowiek może stać się hinduistą tylko wtedy, gdy urodzi się w określonej kaście. Nie można przyjąć wiary hinduskiej, tak jak na przykład dzieje się to w chrześcijaństwie poprzez chrzest.


Kim sa niedotykalni?
Nikt nie może opuścic swojej kasty i zostać przyjętym do wyższej albo niższej kasty, albowiem przyjście na świat w określonej kaście determinuje byt według zasad dharmy oraz obowiazującego prawa moralno-etycznego - karmy. "Niedotykalnymi" - pańczama - są nazywani ci, którzy nie należą do żadnej kasty. Znajdują się oni na najniższym szczeblu drabiny społecznej. Muszą wykonywać zawody, w których nie chcą pracować członkowie kast. Uchodzą za "nieczystych"; hinduiście nie wolno ich dotykać. Wśród nich najniższą pozycję znajmują czandala - "zjadacze hien". Niedotykalni sami określają się jako dalit, co znaczy "uciemiężeni". Chcą w ten sposób zwrócić uwagę na swoją pozycję w społeczeństwie.


Co to jest karma?
Staroindyjskie słowo karma można przetłumaczyć jako "czyn". Karma, czyli skutki złych albo dobrych myśli, słów i uczynów człowieka, decydują o jego losie. Jeśli człowiek postępuje zgodnie z przyjętymi normami etycznymi, jego życie przebiega szczęśliwie, gdy jednak postępuje źle, kończy się nieszczęściem. Karma decyduje jednak nie tylko o życiu doczesnym. Hinduiści wierzą w wędrówkę dusz i ponowne narodziny po śmierci. Nazywamy to reinkarnacją. Według hinduskiej wiary tylko ciało umiera, natomiast dusza odradza sie w innym ciele. Można odrodzić się jako człowiek, ale także w postaci zwierzęcej. Od karmy zależy, czy nasza następna postać będzie "lepsza", czy "gorsza". Jeśli w poprzednim życiu popełniliśmy wiele zła, możemy przyjść znów na świat w ciele psa lub świni. Ten, kto zachowywał się należycie, moze w przyszłym życiu narodzić się w wyższej kaście.


Jakie sa drogi wiodace do zbawienia?
Zbawienie oznacza dla hinduisty uwolnienie własnej duszy z kręgu kolejnych wcieleń - samsary. Istnieją przynajmniej cztery drogi, które prowadzą do zbawienia. Pierwsza to droga działania. Polega ona na ścisłym przestrzeganiu zasad, które narzuca dharma. Wypełniając obowiązki religijne, stosując reguły obowiązujące w danej kaście (małżeństwo z odpowiednim partnerem, wykonywanie odpowiedniego dla swojego stanu zawodu) i spełniając dobre uczynki można wspiąć się w każdym kolejnym życiu tak, by w końcu osiągnąć najwyższy stopień, po którym nie trzeba będzie się już więcej narodzić. Taki stan hinduiści nazywają nirwaną. Inną możliwość stanowi droga koncentracji. Należą do niej techniki znane u nas jako joga. Celem jogina jest zjednoczenie z bóstwem, co można osiągnąć dzięki uwolnieniu duszy ze związków ze światem materialnym. Przez post, określone ćwiczenia, pozycje ciała, techniki oddychania i nieustanne powtarzanie poszczególnych słów, tzw. mantr, jogin uwalnia swoje ciało od wszystkich cielesnych przymusów i od karmy. Techniki i filozofia jogi rozwijały sie przez setki lat. Trzecia droga nosi nazwę bhakti i prowadzi do wytworzenia więzi miłości z bóstwami. Poprzez wierną, pełną czci miłość, adorację i modlitwę hinduista jednoczy swoją duszę z istotą boską. Czwarta możliwość to dhjana - droga duchowego poznania. W jej pokonaniu często pomaga guru - nauczyciel, który na podstawie świętego pisma objaśnia, w jaki sposób zostały stworzone dusza ludzka (atman) i duch boski (brahman). Człowiek powinien przestać zajmować się swoim ciałem i jego stanami. Musi uzmysłowić sobie, że ciało nie ma żadnego znaczenia i jest tylko pustą przestrzenią. Wartość dla człowieka tworzy atman, jego dusza. Atman jest częścią wszechświata. Dlatego też atman i brahman należą do siebie. Również brahman jest częścią wszechświata. Kto zdał sobie z tego sprawę, może zjednoczyć się z duchem boskim. Te cztery drogi zbawienia w ich najrozmaitszych wariantach i kombinacjach nie wykluczają się wzajemnie. Ramy religii hinduskiej są bardzo szerokie: w ich obrębie jest miejsce dla wielu rozmaitych kierunków wiary.


Jak nazywaja sie swiete pisma hinduizmu?
Święte pisma hinduizmu są bardzo obszerne. Zostały napisane w sanskrycie - świętym języku braminizmu. Najstarszy zbiór pism nosi nazwę Wedy, co znaczy "wiedza". Historia Wed liczy sobie około 3000 lat. Znajdziemy w nich hymny, zaklęcia, formuły ofiarne i mądrości. Każdy hinduista uznaje autorytet Wed. Pozostałe świete pisma posiadają dla poszczególnych kierunków hinduizmu różnorodną wartość. Wśród innych dzieł o istotnym znaczeniu dla hinduizmu należy wymienic Ramajanę i Mahabharatę. Ramajana opowiada o boskim bohaterze Rama. W siedmiu księgach zostały opisane narodziny, dzieciństwo i przygody Ramy. Ramajana jest w dzisiejszych Indiach ulubionym tworzywem dla filmu, teatru, malarstwa i literatury. Została również przełożona na język polski. Mahabharata to także bardzo obszerne i stare dzieło opowiadające o bogach, bohaterach i wielkich walkach. Mahabharata jest najdłuższym wierszowanym dziełem świata, zawiera bowiem 200 000 wersów. Te dwie wielkie eposy staroindyjskie mają formę legend o bohaterach. Jednak ostatecznie nie chodzi w nich o bitwy i przygody. Pokazują one na przykładzie przeżyć bohaterów, co jest dobre, a co złe, jak człowiek powinien prawidłowo postępować i jak może odnaleźć drogę ku bogom. Liczba bóstw indyjskich jest nieogarniona. Do najbardziej czczonych bogów w dzisiejszych Indiach należą Wisznu i Siwa.


Jakich bogów czci hinduista?
Wisznu uosabia zasadę zachowania świata. Gdy świat znajduje się w niebezpieczeństwie, Wisznu pojawia się w postaci zwierzęcia lub człowieka, aby odpędzić zło i zaprowadzic porządek. Najbardziej znane awatary (ziemskie, ludzkie wcielenia boga) Wiszny to Rama i Kriszna, o których bohaterskich czynach opowiadaja Wedy. Przygody i mądrości tych dwóch bohaterów są ulubionym tematem w indyjskiej sztuce i literaturze. Śiwa uosabia zarówno siły twórcze, jak i niszczycielskie. Na wizerunkach bywa ukazywany jako tancerz, który poprzez czarodziejski taniec w wiecznym kręgu tworzy, a następnie niszczy świat. Często Śiwę przedstawiano róznież w miłosnym uścisku z jego boską małżonką Siakti, która także posiada uzdrowicielskie i niszczycielskie cechy. W wiecznym związku z Wiszną i Śiwą trwa bóg Brahma. Brahma czczony jest jako budowniczy świata. Nie jest on jednak najwyzszym bogiem stworzycielem, ponieważ







ROZDZIAŁ V


Buddyzm



TEMAT: Zalozenia buddyzmu.


Kim byl Budda?
Nazwa religii buddyjskiej pochodzi od imienia jej założyciela - Buddy, żyjącego w Indiach około 2500 lat temu. Budda znaczy "przebudzony, oświecony". Trwająca od ok. 560 do ok. 480 roku p.n.e. historia życia Buddy przypomina baśń. Budda urodził się jako syn bogatego i potężnego króla w północno-wschodnich Indiach. Imię, które nadano mu w dniu jego urodzin, brzmiało Siddhartha Gautama, z rodu Śakjów. Później nazywano go także Śakjamuni, to znaczy "asceta - mędrzec z roku Śakjów". Jego ojciec, Śuddhodana, nakazał z okazji narodzin swego syna urządzić wielkie święto. Na święto owo przybył stary, mądry człowiek, który płakał. Ucieszył się on wprawdzie, że ujrzał dziecko, jednak zarazem ogarnął go smutek, ponieważ wiedział, że nie dożyje wielkich czynów, których miał dokonać ten mały chłopiec. Człowiek ten przepowiedział, że Siddhartha stanie się wielkim królem lub wielkim Buddą (oświeconym).


Jak wygladala mlodosc Siddharthy?
Ojciec Siddharthy chciał naturalnie, by jego syn został królem, jak on sam. Dlatego też wychowywał chłopca na władcę. Chociaż wypełniał każde jego życzenie, Siddhartha miał wrażenie, że czegoś mu brakuje. Mając 29 lat postanowił, że pozna świat poza pałacem. Ojciec nakazał przygotować mu konie do wycieczek, podczas których miał oglądać tylko piękne strony życia. Królowi nie udało się jednak ukryć przed Siddharthą nędzy świata. Ujrzał on najpierw starca, później schorowanego człowieka i w końcu ciało niesione na stos pogrzebowy. Starość, choroba i śmierć były mu do tej pory nieznane. Zapragnął dowiedzieć się, dlaczego ludzie ci musieli cierpieć.


Dlaczego Siddhartha opuścił pałac?
Kiedy Siddhartha po raz pierwszy zobaczył, czym są bieda, choroba i śmierć, zdał sobie sprawę, że on sam również będzie doświadczał cierpień. Istniało tylu ludzi, którzy żyli w nieszczęściu. Wszystko to wstrząsnęło Siddharthą. Nie mógł dalej żyć w sposób, jaki zaplanował dla niego ojciec. Musiał dowiedzieć się, skąd spływa na ludzi nieszczęście i czy można mu zapobiec. Potajemnie opuścił pałac. Zgolił włosy i zamienił kosztowne szaty na znoszone łachmany żebraka. Podążył przed siebie w poszukiwaniu mistrza, który ukazałby mu sens życia. Jego poszukiwania okazały się jednak nadaremne, bowiem żaden z guru (mistrzów), których spotkał podczas swojej wędrówki, nie potrafił go przekonać. Próbował zatem wieść życie ascety. Pościł tak długo, aż całkowicie osłabł z głodu. W końcu zdał sobie sprawę z tego, że także i ta droga jest niewłaściwa, ponieważ tak słaby nie dotrze z pewnością do prawdy. Usiadł pod drzewem i zaczął medytować. Siedział ze skrzyżowanymi nogami, wyprostowany, zamknął oczy i skoncentrowany rozmyślał. Podczas tego ćwiczenia myśli jego stały się jasne i przejrzyste. Jego dotychczasowe życie zdało mu się być letargiem, z którego powoli się budził. Po 7 latach rozmyślań i medytacji doznał oświecenia. Zrozumiał, dlaczego ludzie cierpią i jak można cierpieniom zapobiec. W wyniku oświecenia Siddhartha stał się Buddą.


Czym sa Cztery szlachetne prawdy wiary?
Medytując Budda starał się znaleźć odpowiedzi na następujące pytania: Co to jest cierpienie? Skąd bierze się cierpienie? Co kładzie kres cierpieniu? Jak można usunąć cierpienie? Ustanowione przez niego Cztery szlachetne prawdy brzmią w następujący sposób:
1. Życie składa się tylko z cierpienia, a każde szczęście przemija.
2. Cierpienie powstaje w wyniku ludzkiej żądzy.
3. Cierpienie ustępuje, gdy ustępuje żądza.
4. Istnieje jedna droga, prowadząca ku szczęściu: to Szlachetna Ośmiostopniowa Ścieżka.

Przez cierpienie rozumie się każdy rodzaj niezadowolenia. Niezadowolenie powstaje w wyniku niespełnionych życzeń ludzi. Budda nauczał, że ludzie najczęściej cierpią z powodu własnej chciwości. Chcą posiadać coraz więcej: pieniądze, urodę, młodość. Dlatego też nigdy nie są zadowoleni i nigdy nie osiągają spokoju. Gdy chciwość ustaje, ustaje również niezadowolenie. Aby uwolnić się od własnych życzeń, należy ćwiczyć. Służy do tego Szlachetna Ośmiostopniowa Ścieżka. Jeśli człowiek stosuje się do jej zasad, może uwolnić się od chciwości i osiągnąć nirwanę. Dzięki Szlachetnej Ośmiostopniowej Ścieżce człowiek może przezwyciężyć chciwość powodującą cierpienie. Dopóki nie pokona tej chciwości, będzie po śmierci skazany na nieustanne odradzanie się w nowym ciele. Wiara w ponowne wcielenia jest wspólna dla buddyzmu i hinduizmu.


Co to jest nirwana?
Budda nauczał, że to chciwość popycha ludzi do ciągle nowych narodzin. Gdy człowiek umiera niezadowolony, gdy jego marzenia nie zostały spełnione, jego dusza nie może zaznać spokoju. Musi powrócić na ziemię, by ponownie gonić za ich spełnieniem. Dlatego też nowe wcielenie w rzeczywistości nie oznacza szczęścia. Kto może ugasić chciwość, zakończy krąg ponownych narodzin (samsarę). Jego przerwanie oznacza nirwanę. Nirwana jest celem ścieżki. Dusza zostaje uwolniona i odnajduje spokój. Nie znaczy to jednak, że najlepiej jest szybko uciec z tego świata i umrzeć. Kto podąża drogą Buddy, uwalnia się od niecierpliwych dążeń i zbytecznych pragnień. Poprzez tę wolność można obudzić w sobie wiele współczucia dla ludzi, zwierząt i wszystkich stworzeń. Budda był pełen współczucia i nauczał o swoich doświadczeniach wszystkich, którzy chcieli o nich słuchać.


Czy Budda jest bogiem?
Pierwotnie buddyzm odrzucał wszystkie wyobrażenia o bogu, bogach, istotach boskich i duszy wywodzącej się od boga. W powstałej z biegiem stuleci doktrynie o nazwie "Wielki Wóz (postępu)" (Mahajana) jest natomiast mowa o najwyższej istocie i różnych bodhisattwa - ludziach przebudzonych, tzn. tych, którzy tak jak Budda osiągnęli stan najwyższej świadomości (bodhi). Ich zadaniem jest wspieranie ludzi podążających Szlachetną Ośmiostopniową Ścieżką. We wszystkich buddyjskich krajach można znaleźć liczne posągi Buddy, do których modlą się buddyści. Jednak ani Budda, ani bodhisattwa nie są bogami, lecz rodzajem wzorców i przywódców. Oprócz Buddy szczególną czcią otaczany jest Bodhisattwa Awalokiteśwara. To bardzo dobrotliwy bodhisattwa, nazywany również "Panem Współczucia". Bodhisattwa to ktoś, kto osiągnął stan przebudzenia, lecz nie chce dobrowolnie odejść od nirwany, dopóki inne żyjące istoty nie będą do tego gotowe. Można starać się naśladować ten wzór, wstępując na jakiś czas lub na całe życie do klasztoru.


Co to jest ideal bodhisattwy?
Do ideału można też dążyć poza klasztornym murem. Należy wtedy postępować zgodnie z pięcioma przykazaniami: nie zabijaj, nie kradnij, nie grzesz cieleśnie, nie zażywaj narkotyków, nie kłam. Mnichów i mniszki obowiązują reguły klasztorne i pięć dalszych przykazań: nie jedz poza porami do tego przeznaczonymi, nie baw się ostentacyjnie, nie pij sfermentowanych napojów, nie przywiązuj wagi do stroju, nie używaj łoża znajdującego się powyżej poziomu podłogi. Podczas niektórych świąt reguły te obowiązują wszystkich buddystów.


Co to jest stupa?
Budda zmarł w wieku 80 lat w wiosce Pawa. Jego prochy złożono w 8 miejscach. Wzniesiono w nich półkoliste budowle zwane stupami. Później prochy ponownie podzielono i wybudowane kolejne stupy. Dzisiaj istnieje wiele stup, w których jednak nie ma juz prochów Buddy. Stupy dzielą się na cztery kategorie: zawierające relikwie, zawierające przedmioty pochodzące od Buddy, symbolizujące prawo buddyjskie i upamiętniające śmierć Buddy. Są one otaczane wielkim kultem. 


Kim jest dalajlama?
Dalajlama jest zwierzchnikiem lamaistów - buddystów tybetańskich. Uważa się go za wcielenie Bodhisattwy Awalokiteśwara, Pana Współczucia. Ponieważ bodhisattwa rezygnuje po swoim przebudzeniu z nirwany, musi w dalszym ciągu żyć na ziemi w ludzkiej postaci. Jego duch żyje dalej w ciele dalajlamy. Po śmierci dalajlamy duch bodhisattwy przechodzi na nowo narodzone dziecko, które stanie się następnym dalajlamą. Obecny dalajlama jest czternastym wcieleniem bodhisattwy Awalokiteśwara. Od 1959 roku dalajlama żyje na przymusowej emigracji w Indiach, bowiem Tybet został podbity przez Chiny. Zginęło wtedy wielu mnichów buddyjskich. Od czasu ucieczki z Tybetu dalajlama walczy o wolność dla swego narodu. W 1989 roku otrzymał za swą działalność Pokojową Nagrodę Nobla.