...

SZKOŁA MAGII I CZARODZIEJSTWA





Podręcznik do Łaciny dla klasy I








Wydawca: Ministerstwo Magii, Wydział Ksiąg Magicznych, 2007 Londyn











Spis treści



Wstęp

Dział I Alfabet

Rozdział I Zaczynamy od podstaw

Rozdział II Połączenia liter

Rozdział III Podział spółgłosek i samogłosek

Rozdział IV Współczesne zasady ortografii i interpunkcji

Rozdział V Miesiące i dni tygodnia

Rozdział VI Szyk zdaniowy

Dział II Przydatne słówka

Rozdział I Omnes athletae sumus

Rozdział II Natura

Rozdział III Aestat

Dział III Gramatyka

Rozdział I Przysłówki

Rozdział II Rzeczowniki

Rozdział III Deklinacje

Rozdział IV Deklinacja I

Rozdział V Deklinacja II

Rozdział VI Koniugacja

Dział III Podróże w Kosmos

Rozdział I Rozmówki Łacińsko - Polskie

Rozdział II Sławne cytaty





Wstep



    Łacina była językiem starożytnych Rzymian, a z czasem stała się lingua franca, językiem używanym w całej Europie, która kiedyś została podbita przez Rzymian. Nazwa "latina" wywodzi się od Latium, obszaru w centralnej części Półwyspu Apenińskiego.
    Początkowo łacina była językiem mieszkańców tylko tego obszaru, jednak wraz ze wzrostem znaczenia Rzymu, język rozprzestrzenił się na całe Imperium. Stopniowo łacina ewoluowała w różnych zakątkach Europy, i tak w Hiszpanii Bliższej i Dalszej powstał język hiszpański, w Galii - francuski, w Italii - włoski.

    Łacina i kultura rzymska nie stanowią autonomicznego tworu, wiele czerpią z jeszcze starszej kultury cywilizacji greckiej. O ile terytorialnie i politycznie konfrontację tych dwóch cywilizacji zwyciężył Rzym, o tyle Grecja odniosła absolutne zwycięstwo kulturowe.
    Cały Panteon Rzymianie zapożyczyli od Greków (z kilkoma wyjątkami, np. bóstwa powołane do życia w I wieku p.n.e.), poeci, rzeźbiarze, muzycy greccy ściągali do Rzymu, gdzie nauczali dzieci rzymskich prominentów w swoich dziedzinach. Ateny były centrum kulturowym Imperium.

    Kolejnym istotnym czynnikiem kształtującym łacinę było pojawienie się chrześcijan.
    Stworzyli oni własną mutacje łaciny, wielu słowom przypisali nowe, bardziej politycznie poprawne znaczenia. Łacina stała się językiem Kościoła.






Zaczynamy od podstaw



    Alfabet łaciński składa się z 24 liter: Aa,
    Bb,
    Cc,
    Dd,
    Ee,
    Ff,
    Gg,
    Hh,
    Ii,
    Kk,
    Ll,
    Mm,
    Nn,
    Oo,
    Pp,
    Qq,
    Rr,
    Ss,
    Tt,
    Uu,
    Vv,
    Xx,
    Yy,
    Zz.

    Żeby poprawnie czytać po łacinie trzeba znać kilka zasad:

    * "C" - czyta się jak "K" gdy po "C" występują następujące samogłoski: a, o, u, bądź spółgłoska np. incolunt [inkolunt] W pozostałych przypadkach czyta się jak "C" np. Cicero [cicero].

    * "I" - w niektórych przypadkach czyta się jak "J" np. Iunonis [junonis], ale przeważnie czyta się jak "I".

    * "Q" - czyta się jak [ku]. Natomiast połączenie "QU" czyta się jak [kw] np. aqua [akwa]

    * "V" - czyta się jak "W" np. virtute [wirtute]

    * "Y" - czyta się jak "I"

    * "X" - czyta się jak [ks] np. extermis [ekstermis]






Polaczenia liter



    * ph jak f np. Philippus [filippus]

    * th jak t np. bibliotheka [biblioteka]

    * rh jak r np. rhetor [retor]

    Dyftongi

    Połączenia liter takie jak:

    * ae, oe - czytamy jak [e] np. Celtae [celte]

    * au, eu - czytamy jak [eł] np. Europa [ełropa]






Podzial spolglosek i samoglosek



    Łacina ma 10 samogłosek (łac. vocales) - pięć krótkich [a], [e], [i], [o], [u] oraz pięć odpowiadających im barwą samogłosek długich.
    Dodatkowo występuje (tylko w wyrazach obcych) zapożyczona z greki samogłoska [y] mająca wartość niemieckiego "u Umlaut".

    Łacina ma też 6 dyftongów (łac. diphthongi):
    'ae',
    'oe',
    'au',
    'eu',
    'ei',
    'ui'.

    Spółgłoski (łac. consonantes) dzielą się na:

    * Zwarte wargowe (łac. mutae labiales): b, p, ph

    * Zwarte zębowe (łac. mutae dentales): d, t, th

    * Zwarte gardłowe (łac. mutae gutturales): g, c, k, q, ch

    * Płynne (łac. liquidae): l, r

    * Nosowe (łac. nasales): m, n

    * Syczące (łac. sibilantes): f, s






Wspolczesne zasady ortografii i interpunkcji



    * wielką literą obowiązkowo pisze się imiona i nazwiska osób oraz wszelkie inne nazwy własne (tak samo, jak w języku polskim): Marcus Tullius Cicero, Iuppiter, Londinium, Roma, Gallia, Mare Rubrum, Mons Aventinus itd.;
    * odmiennie od języka polskiego wielką literą pisze się też przymiotniki i przysłówki pochodzące od nazw własnych: Romanus, lingua Latina, Graece loqui itd.;
    * odmiennie od języka polskiego wielką literą pisze się nazwy miesięcy oraz dni miesiąca: Ianuarius, Februarius, Martius, Aprilis, Maius, Iunius, Iulius, Augustus, Quinctilis, Sextilis, September, October, November, December, Kalendae, Nonae, Idus;
    * nie ma obowiązku stawiania wielkiej litery na początku zdania;
    * nie ma obowiązku pisania wielką literą rzeczownika pospolitego deus;

    Interpunkcja

    * wyrazy rozdzielamy spacją;

    * niektóre wyrazy, o ile stanowią stałą zbitkę frazeologiczną, możemy pisać łącznie, jeśli jest to konieczne dla prawidłowego zaakcentowania całości, np. quomodo (akcent na quo) w odróżnieniu od quo modo (akcent na mo-); quemadmodum = "jak" (akcent na "ad") w odróżnieniu od quem ad modum = "do jakiego stopnia" itp.

    * partykułę pytajną ne, łączną que oraz alternatywną ve piszemy łącznie z poprzednim wyrazem;

    * kropkę stawiamy na końcu zdania (analogicznie jak w języku polskim);

    * wykrzyknik stawiamy na końcu zdania wykrzyknikowego (analogicznie jak w języku polskim);

    * znak zapytania stawiamy na końcu zdania pytajnego niezależnego;

    Przecinek, chyba że szyk zdania to uniemożliwia, stawiamy:

    * pomiędzy przedmiotami wyliczanymi (jak w języku polskim);

    * przed zaimkami i partykułami wprowadzającymi zdania podrzędne: an, num, utrum, cum, ne, ut, qui, quae, quod, quis, quid, quando, quantum, quot, quippe, quantulum, quamquam, quamvis, etsi, etiamsi, tametsi, quoniam, quia itp.

    * przed spójnikami przeciwstawnymi: at, atqui, sed, verum;

    * przed wyrazem, po którym stoi spójnik w postpozycji: autem, enim, tamen, vero.

    Przecinka, chyba że szyk zdania wymaga tego z innych wględów, nie stawiamy:

    * przed spójnikami: atque, et, nec, neque, simulac;

    * przed partykułą pytajną annon w zdaniu pytajnym rozłącznym niezależnym;

    * przed partykułą pytajną necne w zdaniu pytajnym rozłącznym zależnym;

    * pomiędzy verbum regens a dopełnieniem w konstrukcji accusativus cum infinitivo;

    * pomiędzy verbum regens a podmiotem w konstrukcji nominativus cum infinitivo;

    * gdziekolwiek celem wydzielenia składni ablativus absolutus;


    Co do przecinka, obowiązuje generalna zasada, która mówi, że lepiej jest postawić o jeden taki znak za mało, niż o jeden za dużo.
    Trzeba pamiętać, że wobec braku znaków interpunkcyjnych w starożytności łacina wyposażona jest w znaczną ilość spójników, zaimków i partykuł, które odpowiednio rozmieszczone zastępują interpunkcję.
    Z tego też względu stosowane przez nas współcześnie przecinki, kropki i średniki są w łacinie w dużej mierze redundantne.






Miesiace i dni tygodnia




    Łacińskie dni miesiąca:


    Nazwa
    Ilość dni
    Polski odpowiednik
    Skrót
    Ianuarius
    18760 styczeń IAN.
    Februarius
    24878 luty FEB.
    Martius
    18760 marzec MART.
    Aprilis
    24878 kwiecień APR.
    Maius
    18760 maj MAI.
    Iunius
    24878 czerwiec IUN.
    Iulius
    18760 lipiec IUL.
    Augustus
    24878 sierpień AUG.
    September
    18760 wrzesień SEPT.
    October
    24878 październik OCT.
    November
    18760 listopad NOV.
    December
    DEC. grudzień DEC.
    W datowaniu posługiwano się trzema specjalnymi dniami w miesiącu:

    * Kalendy (Kalendas) - 1. dzień miesiąca. Stąd nazwa "kalendarz".
    * Idy (Idus) - 15. dzień w długich miesiącach (31 dni), 13. w pozostałych.
    * Nony (Nonae) - 7. dzień w długich miesiącach (31 dni), 5. w pozostałych. Dzień na 8 dni przed Idami (nazwa pochodzi od "dziewięć", ale Rzymianie liczyli włącznie).

    Łacińskie nazwy dni tygodnia:

    Nazwa
    Nazwa łacińska
    Tłumaczenie dosłowne
    Niedziela
    dies Solis dzień słońca (sol)
    Poniedziałek
    dies Lunae dzień księżyca (Luna)
    Wtorek
    dies Martis dzień boga wojny (Mars)
    Środa
    dies Mercuri dzień boga posłańca (Mercurius)
    Czwartek
    dies Iovis dzień głównego boga (Iuppiter)
    Piątek
    dies Veneris dzień bogini miłości (Venus)
    Sobota
    dies Saturni dzień ojca Jupitera (Saturnus)








Szyk zdaniowy




    Przy tłumaczeniu zdań łacińskich trzeba pamiętać, że język ten ma specyficzny styl, wyrażający się w trochę odmiennym od polskiego szyku wyrazów. Orzeczenie przeważnie występuje na końcu zdania. Jeśli jest to orzeczenie imienne, na końcu znajduje się łącznik. Przymiotniki określające ten sam przedmiot mogą zostać rozdzielone.

    Linguae Latinae patria Italia erat.
    Ojczyzną języka łacińskiego były Włochy.

    Sententiae Latinae in tabula scriptae puellis placent.
    Napisane na tablicy sentencje łacińskie podobają się dziewczętom.

    Pytania bezpośrednie

    W łacinie nie ma specyficznej konstrukcji pytającej. Pytania bezpośrednie (tzn. nie należące do mowy zależnej) tworzy się na dwa sposoby:

    1. Pytania szczegółowe (na które otrzymuje się szczegółową odpowiedź) tworzy się poprzedzając zdanie słowem pytającym: cur ... ? - dlaczego
    ... ? quis ... ? - kto?
    quo ... ? - gdzie ... ?
    Quo properas? - Gdzie śpieszysz?


    2. Pytania ogólne (na które odpowiedź brzmi "tak" lub "nie") tworzy się dołączając cząstkę -ne do pierwszego słowa (chyba, że jest to jednosylabowy przyimek - wówczas dołącza się ją do następnego słowa)
    Potestisne Latine intellegere?
    Czy rozumiecie po łacinie? Sumne infelix?
    Czy jestem nieszczęśliwy? Ad Africamne navigas?
    Czy żeglujesz do Afryki?


    Językoznawcy zaliczają język polski, podobnie jak np. angielski czy niemiecki, do typu SVO (Subject - Verb - Object), czyli o generalnym szyku podmiot - orzeczenie - dopełnienie. Łacinę zalicza się do języków typu SOV, czyli o szyku podmiot - dopełnienie - orzeczenie.
    Jak w każdym języku fleksyjnym (także polskim), szyk jest dość swobodny, ponieważ o funkcji wyrazu decyduje jego końcówka fleksyjna, a nie pozycja w zdaniu. Przykład:

    Femina pulchra virum amabat.
    Piękna kobieta kochała mężczyznę.

    Femina pulchrum virum amabat.
    Kobieta kochała pięknego mężczyznę.

    Iulia Marcum amat.
    Julia kocha Marka.

    Iuliam Marcus amat.
    Marek kocha Julię.


    Każde z poniższych zdań jest całkowicie poprawne w łacinie i oznacza Koza je trawę:

    Capella herbam edit.
    Capella edit herbam.
    Herbam capella edit.
    Herbam edit capella.
    Edit herbam cappella.
    Edit capella herbam.

    Ponieważ w łacinie szykiem głównym jest SOV, inna kolejność może służyć położeniu nacisku, zwykle na wyrazy znajdujące się na początku zdania:

    Iuliam Marcus amat.
    To Julię kocha Marek.

    Najczęściej odstępstwa od szyku pojawiają się w poezji, gdzie są podyktowane wymogami rytmu lub służą podkreśleniu pewnych słów, jednak w prozie najpopularniejszy jest szyk SOV. Najbardziej typową, szczegółową budowę zdania można przedstawić następująco:

    podmiot - dopełnienie bliższe - dopełnienie dalsze - okoliczniki - orzeczenie

    Feminae graecae fabulas de Graecia pulchrae Iuliae filiae saepe narrabant.
    Greckie kobiety często opowiadały pięknej córce Julii historie o Grecji.

    feminae graecae - podmiot
    fabulas de Graecia - dopełnienie bliższe
    pulchrae Iuliae filiae - dopełnienie dalsze
    saepe - okolicznik (przysłówek)
    narrabant - orzeczenie

    Okoliczniki, przysłówki oraz przeczenia występują zwykle przed słowem, które określają (saepe narrabant). Przymiotniki zwykle następują bezpośrednio po rzeczownikach (faminae graecae), z wyjątkiem przymiotników rozmiaru, piękna, dobra lub prawdy, które stoją przed określanym rzeczownikiem.
    Jeśli rzeczownik jest określany zarówno przez przymiotnik, jak i rzeczownik, pierwszeństwo ma przymiotnik (pulchrae Iuliae filiae).






Omnes athletae sumus - wszyscy jestesmy atletami




    Nazwy sportów:

    Teniludium - tenis
    patinatio - rolki
    lucta Iaponica - judo
    natatio - plywanie
    gymnica ars - gimnastyka artystyczna
    saltus in altum - skok wzwyz
    saltus particarius - skok o tyczce
    cursus - bieh
    cursus super obices - bieg przez płotki
    conistriludium - koszykówka
    ludus follis volatica - siatkowka

    Nazwy przedmiotów:

    rete- siatka
    canistrum - kosz
    follis - pilka
    soleae rotales - wrotki
    chronometrum - stoper
    suggestus - podium
    nomisma - medal





Natura - przyroda




    avis - ptak
    ramus - gałąź
    sciurus - wiewiórka
    fungus - grzyb
    papilio - motyl
    vacca - krowa
    sol - słońce
    arcus caelestis - tęcza
    caelum - niebo
    nubes - chmura
    collis - wzgórze
    semita - ścieżka, dróżka
    pons - most
    anas - kaczka
    rivus - rzeka
    ericius - jeż
    herba - trawa





Aestat - lato




    gavia - mewa
    pharus - latarnia
    unda - fala
    remus - wiosło radiophonium - radio
    orbis tutatorius - koło ratunkowe
    cancer - rak
    sella cubitoria - leżak
    socci - klapki
    umbraculum - parasol
    manutergium - koc
    conchae - muszle
    perspicilla infuscate - okulary przeciwsłoneczne
    pinnae - płetwy





Przyslowki




    Przysłówek (Adverbium) jest nieodmienną częścią mowy. Niektóre przysłówki podlegają stopniowaniu. Przysłówki dzielą się na przysłówki podstawowe i pochodne. Specjalną grupę przysłówków pochodnych tworzą przysłówki skorelowane (Adverbia correlativa), pochodzące od zaimków. Przysłówki podstawowe

    Przysłówki podstawowe to krótkie słowa, które opisują czas, miejsce lub sposób. Przysłówki podstawowe nie stopniują się. haud - nie
    non - nie
    sic - tak
    quando - kiedy
    nunc - teraz
    jam - już
    mox - niedługo
    nunquam - nigdy
    ubi - gdzie
    unde - gdzie

    Przysłówki pochodne

    Przysłówki pochodne pochodzą głównie od przymiotników i powstają przez dodanie przyrostka do tematu przymiotnika:

    Przymiotnik
    Temat
    Przyrostek
    Przysłówek
    citus, 3 - szybki/a/e
    cit- -o cito - szybko
    longus, 3 - długi/a/e
    long- -e longe - długo
    prudens, -tis - roztropny/a/e
    prudent- -er prudenter - roztropnie
    gravis, grave - ciężki/a/e
    grav- -iter graviter - ciężko


    Przysłówki pochodne stopniują się. Stopień wyższy tworzy się przez dodanie przyrostka -ius, zaś stopień najwyższy przez dodanie przyrostka -issime do tematu:

    Przysłówek
    Temat
    Stopień wyższy
    Stopień najwyższy
    longe
    long- longius longissime
    cito
    cit- citius citissime
    graviter
    grav- gravius gravissime
    prudenter
    prudent- prudentius prudentissime





Rzeczowniki




    Rzeczowniki łacińskie, podobnie jak polskie, mogą występować w trzech rodzajach (genera): męskim (masculinum), żeńskim (femininum), oraz nijakim (neutrum).
    W dwóch liczbach (numeri): pojedynczej (singularis) i mnogiej (pluralis).
    Odmieniają się przez sześć przypadków (casi): mianownik (nominativus), dopełniacz (genetivus), celownik (dativus), biernik (accusativus), narzędznik (ablativus), wołacz (vocativus).





Deklinacje




    Język łaciński jest, podobnie jak język polski, językiem fleksyjnym, to znaczy, że słowa w nim odmieniają się, czyli zmieniają funkcję nie zmieniając swojego znaczenia, poprzez wymianę ich końcówek.
    Poniżej przedstawiono tabelę z łacińską odmianą rzeczowników i przymiotników. Nazwy przypadków i ich pytania podane są w łacinie, warto je tak zapamiętać. Ich polskie odpowiedniki to:

    Nominativus - Mianownik (kto? co?)
    Genetivus - Dopełniacz (kogo? czego?)
    Dativus - Celownik (komu? czemu?)
    Accusativus - Biernik (kogo? co?)
    Ablativus - Narzędnik (kim? czym?)
    Vocativus - Wołacz (nie ma pytania, służy do bezpośrednich zwrotów do kogoś/czegoś)





Deklinacja I




    Do deklinacji I należą głównie rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w Nom Sg na -a.



    Końcówki fleksyjne deklinacji I to:
    Przypadek - Casus
    Liczba pojedyncza - Singularis
    Liczba mnoga - Pluralis
    Nominativus
    ros-a ros-ae
    Genetivus
    ros - ae ros - arum
    Dativus
    ros - ae ros - is
    Accusativus
    ros - am ros - as
    Ablativus
    ros - a ros - is
    Vocativus
    ros - a ros - ae



    Bardzo łatwo zauważyć związki między poszczególnymi przypadkami. Na przykład:

    Nom Sg/Pl = Voc Sg/Pl
    Gen Sg = Nom Pl
    Gen Sg = Dat Sg
    Dat Pl = Abl Pl

    Znajomość tych związkow ułatwi bardzo naukę poszczególnych deklinacji, jednak należy mieć na uwadze, że reguły te zmieniają się nieco w każdej z deklinacji, powyższe dotyczą deklinacji I, przy pozostałych deklinacjach podane będą ich reguły.

    Deklinacji nie ulegają jedynie rzeczowniki, lecz także przymiotniki.
    Każdy przymiotnik dostosowuje się jednak do rzeczownika w rodzaju, przypadku i liczbie, jest to jedna ze złotych zasad łaciny, tzw zgodność przymiotników.
    W wiekszości przypadków przymiotnik przyjmie taką samą końcówkę jak rzeczownik (aqua clara, feminae bonae, mensarum alteaurm), jednak są przymiotniki, które mają własną deklinacje, lub, w deklinacji III, większość przymiotników przyjmuje rodzajowe końcówki przypadków (tj z deklinacji I i II), podczas gdy rzeczownik odmienia się wg zasad deklinacji III (magna legio, iustis legibus). Ale o tym później.

    Przykładowa odmiana rzeczownika deklinacji I wraz z przymiotnikiem:

    Sg
    Nom puella parva
    Gen puellae parvae
    Dat puellae parvae
    Acc puellam parvam
    Abl puella parva
    Voc puella parva


    Pl
    Nom puellae parvae
    Gen puellarum parvarum
    Dat puellis parvis
    Acc puellas parvas
    Abl puellis parvis
    Voc puellae parvae


    Wyjątki w I deklinacji Jak już wspomniano wcześniej, w pierwszej deklinacji jest parę wyjątków.
    Są to rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w Nom Sg na a.
    Rzeczowników tych jest niewiele. Najczęściej spotykane to nazwy zawodów (poeta, agricola, nauta) lub narodowości (persa).
    Odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego, pierwszej deklinacji, jednak gdy połączone są z przymiotnikami, przymiotniki te odmieniają się według deklinacji II.
    Deklinacja II składa się głównie z rzeczowników rodzaju męskiego (zakończonych na us lub er) oraz nijakiego (zakończonych na um).





Deklinacja II




    Deklinacja II składa się głównie z rzeczowników rodzaju męskiego (zakończonych na us lub er) oraz nijakiego (zakończonych na um).

    Przykład odmiany w deklinacji II rzecziwników zakończonych na -us:

    Przypadek - Casus
    Liczba pojedyncza - Singularis
    Liczba mnoga - Pluralis
    Nominativus
    domin - us domin - i
    Genetivus
    domin - i domin - orum
    Dativus
    domin - o domin - is
    Accusativus
    domin - um domin - os
    Ablativus
    domin - o domin - is
    Vocativus
    domin - e domin - i





Koniugacja




    Koniugacja - odmiana przez osobę.

    W łacinie czasowniki (verbum) podlegają koniugacji (odmieniają się) przez:

    * czasy (tempora) - imperfectum (przeszły niedokonany), perfectum (przeszły dokonany), plusquamperfectum (zaprzeszły), praesens (teraźniejszy), futurum primum (przyszły I) i futurum exactum (przyszły II)

    * tryby (modi) - indicativus (oznajmujący), imperativus (rozkazujący), coniunctivus (łączony)

    * liczby (numeri) - singularis (pojedyńcza), pluralis (mnoga)

    * osoby (personale) - 1, 2, 3

    * strony (genera) - activum (czynna), passivum (bierna)

    Każdy z czasowników należy do jednej z 4 koniugacji (to dużo mniej niż np. w języku polskim).
    Przynależność do danej koniugacji rozpoznaje się po ostatniej literze tematu - np. w bezokoliczniku czasu teraźniejszego strony czynnej (infinitivus praesentis activi - jest to druga forma podstawowa z czterech podawanych w słownikach) znajduje się ją po odrzuceniu końcówki -re.

    Należy zwrócić szczególną uwagę na czasowniki III koniugacji którym w bezokoliczniku między temat a końcówkę -re wstawia się samogłoskę -e- (co może być przyczyną pomylenia tych czasowników z czasownikami II koniugacji). Najłatwiejszym sposobem ich rozróżnienia jest oczywiście przyjżenie się pierwszej formie podstawowej (1 os. l. poj. cz. teraz. strony czynnej - także znajduje się w każdym łacińskim słowniku) - dla przykładu poniżej zostały porównane dwa łacińskie słowa (timere - bać się i repetere - powtarzać):
    Polski odpowiednik
    Pierwsza forma podstawowa
    Druga forma podstawowa
    bać się/boję się
    tim-e-re repet-e-re
    powtarzać/powtarzam
    tim-e-o repet-o





Rozmowki Lacinsko - Polskie




    Czy łaciną można porozumiewać się na co dzień? Ależ tak! Na dowód prezentuje rozmówki łacińsko-polskie.


    Podstawowe zwroty

    Ita (est). - Tak (jest).
    Certum est. Profecto. - Pewnie (że tak).
    Haud dubium est. - Bez wątpienia.
    Clara res est. - Jasne (że tak).
    Recte. Vere. Revera. Verum est. - Prawda.
    Fortasse. Forte. - Możliwe.
    Et ita, et non. - I tak, i nie.
    Dependet. (a...) - To zależy. (od...)
    Non. - Nie (jest).
    Minime. - Ani trochę.
    Non est verum. - (To jest) Nieprawda.
    Impossibile est. - Niemożliwe.
    Hoc excludo. - Wykluczone.
    Nullo modo. Nequaquam. - W żadnym razie.

    Komunikacja

    (Non) Intellego. - (Nie) Rozumiem.
    Non te intellexi. - Nie zrozumiałem/am cię.
    Nescio quid dicas. - Nie wiem, o co ci chodzi.
    Te audire no possum. - Nie słyszę cię.
    Quid dixisti? - Co powiedziałeś?
    Quid erat? - O co chodziło? (dosł. co to było)
    Quid dixisti? - Co powiedziałeś?
    Sodes itera. Itera quaeso. - Proszę, powtórz.
    Dic iterum. - Powiedz jeszcze raz.

    Powitanie i pożegnanie

    Heus! - Hej! Cześć!
    Salve! Salvete! - Witaj! Witajcie!
    Ave! - Bądź pozdrowiony/a! (formalne)
    Mellita, domi adsum! - Kochanie, jestem w domu!
    Multo die! - Na razie! Do zobaczenia później!
    Vale! Valete! - Żegnaj! Żegnajcie!
    Cura ut valeas! - Bądź zdrów/a i żegnaj!
    Bonum diem! Bonum vesperum! - Miłego dnia! Miłego wieczora!
    Bonam noctem! Placidam noctem! - Dobrej nocy! Spokojnej nocy!
    Molliter cubes! - Wypoczywaj spokojnie!
    Bene dormias! - Śpij dobrze!
    Optime tibi eveniant omnia! - Powodzenia! (dosł. niech spotka cię najlepsze)
    Sit vis vobiscum! - Niech moc będzie z wami!

    Zwroty grzecznościowe

    Gratias ago. - Dziękuję.
    Maximas gratias ago. - Wielkie dzięki.
    Licet certe. - Nie ma za co. (dosł. tak należy)
    Nihil est de re dicendum. - Nie ma o czym mówić.
    Veniam peto. - Przepraszam.
    Ignosce mihi. Ignoscite mihi. - Wybacz. Wybaczcie.
    Ignoscas quaeso. - Proszę o wybaczenie.
    Quaeso. Quaesumus. - Proszę. Prosimy.
    Sodes... Sis... - Jeśli można/proszę...
    Licet-ne...? - Czy można...?
    Nihil te/vobis interpello? Non te/vobis impedio? - Nie przeszkadzam ci/wam?
    Non-ne sum molestus/molesta? - Czy nie przeszkadzam? (m/f)
    Nihil mihi officit/molestat. - Wcale mi (to) nie przeszkadza.

    Przy stole

    Bene sapiat. - Smacznego.
    Salutem tibi/vobis propino! - Piję twoje/wasze zdrowie!
    Prosit! - Zdrowie!/Najlepszego!
    Ad fundum! - Do dna! (na zakończenie toastu) Age/Agite ut domi suae! - Rozgość/Rozgośćcie się! (dosł. róbcie jak u siebie)
    Te tamquam domi tuae sentias! - Czuj się jak u siebie w domu!
    Sedeas/sedeatis quaeso! - Proszę, siadaj/siadajcie!
    Conside! Considite! - Siadaj! Siadajcie!
    Quid vis/vultis? - Czego sobie życzysz/życzycie?
    Placet-ne tibi/vobis? - Czy ci/wam smakuje?
    Ut tibi/vobis placet? - Jak ci/wam smakuje?

    Przedstawianie się

    Quid tibi nomen est? - Jak masz na imię?
    Mihi est nomen Aemilia. - Mam na imię Emilia.
    Ubi habitas? - Gdzie mieszkasz?
    Varsoviae habito. - Mieszkam w Warszawie.
    Quot annos natus (nata) es? Qua aetate es? - Ile masz lat?
    Duodeviginti annos natus (nata) sum. - Mam 18 lat.
    Maior sum triginta annis. - Mam ponad 30 lat.
    Loquerisne Latine? - Mówisz po łacinie?
    Scisne linguam Latinam? - Znasz łacinę?
    Haud multum scio. - Trochę znam.

    Spotkanie towarzyskie

    Nonne macescis? - Schudłeś/aś?
    Minime senuisti! - Nic się nie postarzałeś/aś!
    Id tibi praebet speciem lepidissimam! - Świetnie w tym wyglądasz!
    Capillamentum? Haudquaquam conieci esse! - Peruka? Nigdy bym nie zgadł/a!
    Quae hora est? Quid horae est? - Która godzina?
    Nona hora est. Nona est. - Jest dziewiąta.
    Decem puncta nunc sunt post tertiam. - Jest dziesięć po trzeciej.
    Ecce hora! Uxor mea me necabit! - Tak późno! Żona mnie zabije!

    Polecenia i wykrzyknienia

    Veni propius! - Podejdź bliżej!
    Largiter ambula! - Idź żwawiej!
    Festina! - Pospiesz się!
    Sta! - Stój!
    Silentium! - Cisza!/Uwaga!
    Euge! Optime! - Świetnie! Znakomicie!
    Quid ais! - Co ty wygadujesz!
    Desine! - Przestań! Quid tibi in mentem venit? - Co też ci przyszło do głowy?
    Dolendum est (maxime)! - (Wielka) Szkoda!

    Prowadzenie dyskusji

    * Pytanie o zdanie:
    Quid tu de re sentis? - Co o tym sądzisz?
    Quid opinaris/censes? - Jak uważasz? Jakie jest twoje zdanie?
    Et tu quid dicas? - A ty co (na to) powiesz?
    Certus/certa es? Constat-ne tibi? - Jesteś pewien/pewna?
    Quid sibi vult? - Co to znaczy?
    Quid dicere vis? - Co chcesz (przez to) powiedzieć?
    Idem de re sentis? - Zgadzasz się z tym?
    Potes-ne id demonstrare? - Możesz to udowodnić?
    Cur me vexas? - Czemu mnie denerwujesz?
    Rem potius serio tractemus! - Traktujmy to poważnie!

    * Zgadzanie się:

    Est ita, ut dicis. - Masz rację./Jest jak mówisz.
    Recte dicis. Bene ais. - Słusznie mówisz.
    Perfecte te intellego. - Rozumiem cię w zupełności.
    Non dissentio. - Nie myślę inaczej.
    Non dubito. - Nie wątpię.
    Absque/sine dubio. - Bez wątpienia.
    Idea optima est. - To dobry pomysł.

    * Gdzieś pomiędzy:

    Non sum contrarius/contraria. - Nie jestem (temu) przeciwny/a.
    Nihil contradico/repugno. - Nie przeczę.
    Circa. Circiter. - Blisko.
    Fere. Ferme. - Prawie.
    Non id respexisti, quod (ut)... - Nie wziąłeś/aś pod uwagę, że...
    Certus non sum. Non mihi constat. - Nie jestem pewien.
    Alia plane res est. - To zupełnie co innego.

    * Niezgadzanie się:

    Erras. - Jesteś w błędzie.
    Non est ut dicis. Non recte dicis. - Nie jest tak, jak mówisz. Nie masz racji.
    Non tecum sentio. - Nie zgadzam się z tobą.
    Ita non sentio/censeo. - Nie uważam tak.
    Id non dicerem. - Nie powiedział(a)bym tak.
    Ego non puto... - Nie sądzę...
    Aliter opinor. Alia mihi opinio/mens est. - Myślę co innego. Mam inne zdanie.

    * Wyrażanie własnej opinii:

    Ut mea fert opinio... - Moim zdaniem...
    Mea quidem sententia est... - W moim przekonaniu...
    Certissime mihi constat... - Jestem pewien/pewna, że...
    Expertus novi. - Wiem z doświadczenia.
    Nihil mea refert. Nihil ad me. - To mnie nie dotyczy.
    Finem iam faciam. - To ja już skończę.


    Zwroty okazjonalne

    Tibi/vobis (ex)opto... Tibi/vobis precor... - Życzę tobie/wam...
    ...Annum Novum fastum felicem fortunatum - ...szęśliwego Nowego Roku
    ...in proximum annum laeta - ...pomyślności w nadchodzącym roku
    ...omnia bona - ...wszystkiego dobrego
    ...iucundum diem festum - ...wesołego święta
    Gratulor tibi de natali tuo - Winszuję z okazji twoich urodzin
    Accipe vota mea sincera - Przyjmij moje szczere życzenia
    Accipe meam condolentiam - Przyjmij moje współczucia

    Inne przydatne zwroty

    Ita erat quando hic adveni. - To tak było jak przyszedłem.
    Canis meus id comedit. - Mój pies to zjadł.
    Fac ut vivas. - Używaj życia.
    Prehende uxorem meam, sis! - Proszę, weź moją żonę!
    Spero nos familiares mansuros. - Mam nadzieję, że pozostaniemy przyjaciółmi.
    Magister mundi sum! - Jestem panem wszechświata!
    Heus, hic nos omnes in agmine sunt! - Hej, my tu stoimy w kolejce!
    Sic faciunt omnes. - Wszyscy tak robią.
    Belle est. In ordine est. - Jest dobrze. W porządku.
    Ut (tibi/vobis) placet. Ut (tibi/vobis) libet. - Jak sobie życzysz/życzycie.
    Ad omnem occasionem. In omnem eventum. - Na wszelki wypadek.





Slawne cytaty




    Absens carens - nieobecny sam sobie szkodzi

    Vae victis! - Biada zwyciężonym! - słowa władcy Galów, Brennusa

    Veni, vidi, vici - Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem - Juliusz Cezar

    Qualis artifex pereo! - Jakiż artysta ginie! - ostatnie słowa Nerona

    Eventus stultorum magister - mądry Polak po szkodzie

    Varium et mutabile semper femina - kobieta zmienną jest

    Historia vitae magistra - historia nauczycielką życia

    Duobus litigantibus tertius gaudet - gdzie dwóch się bije tam trzeci korzysta

    Pecunia non olet - pieniądze nie śmierdzą

    In vino veritas in aqua sanitas - W winie prawda w wodzie zdrowie

    Vanitas vanitatum et omnia vanitas - marność nad marnościami i wszystko marność

    Alea iacta est - kości zostały rzucone

    Ora et labora - Módl się i pracuj

    Non scholae sed vitae discimus - Nie dla szkoły, lecz dla życia uczymy się

    Dura lex sed lex - Twarde prawo, ale prawo

    Imperare sibi maximum imperium est - rozkazywać sobie jest najwyższą władzą

    Dum spiro spero - Póki żyje póty nadzieja

    Mali amici malus fructus ferunt - Żli przyjaciele przynoszą złe owoce

    Amicus certus in re incerta cernitur - Prawdziwego przyjaciela poznasz w biedzie

    Cogito ergo sum - Myślę więc jestem - Kartezjusz

    Errare humanum est - Mylić się jest rzeczą ludzką

    Scio me nihil scire - Wiem że nic nie wiem






Podręcznik opracowany by Quentin Tezaurus